Wrocław, 8 października 2026 r.

Susza i katastrofalne powodzie wymagają nowego podejścia do gospodarki wodnej, a nie kolejnych inwestycji według starych schematów. W dniu konsultacji Wód Polskich eksperci z Koalicji Ratujmy Rzeki (KRR) apelują o odejście od dalszej regulacji rzek i budowy zbiorników na rzecz zatrzymywania wody w krajobrazie, renaturyzacji rzek i skuteczniejszej ochrony ludzi przed powodziami. Koalicja krytykuje również sposób przygotowania konsultacji dotyczących kolejnych planowanych inwestycji w Kotlinie Kłodzkiej.

Po historycznej powodzi w 1997 r. Polska zaciągnęła trzy wielomiliardowe pożyczki z Banku Światowego na ochronę przeciwpowodziową, których spłata obciąża budżet państwa i podatników.

Radosław Gawlik, prezes Stowarzyszenia Ekologicznego EKO-UNIA, członek KRR mówi:

– Nigdy nie dokonano całościowej oceny tych pożyczek i wydatków na rzeczywistą poprawę bezpieczeństwa powodziowego. Ale mamy wycinkowe oceny niektórych inwestycji. Dziś wiemy też, że w związku z pogłębiającym się kryzysem klimatycznym utrzymywanie starych priorytetów, takich jak budowa zbiorników i regulacja rzek, przynosi odwrotne skutki. Wszyscy widzimy, że rosnącym problemem są brak retencji i susza.

Czy wydawanie kolejnych miliardów na zbiorniki i regulację rzek rzeczywiście zwiększa bezpieczeństwo ludzi? Podczas konferencji prasowej we Wrocławiu eksperci Koalicji Ratujmy Rzeki przywołali przykłady, które pokazują poważne słabości obecnego podejścia do ochrony przeciwpowodziowej.

Zbiorniki za miliard złotych nie ochroniły Kotliny Kłodzkiej 

Cztery zbiorniki suche w Kotlinie Kłodzkiej, które kosztowały ponad 1 mld zł, miały ratować Kotlinę i Kłodzko przed powodzią [1]. Podczas powodzi w 2024 r. szybko wypełniły się wodą i nie zapewniły ochrony Kłodzka przed katastrofalnymi skutkami powodzi. Woda na wodowskazie była o 1,5 m wyższa niż w 1997 r., kiedy katastrofę określono jako „powódź tysiąclecia”. W stanowisku z marca 2025 r. KRR negatywnie oceniła budowę kolejnych suchych zbiorników w Kotlinie Kłodzkiej, które miałyby zostać sfinansowane z pożyczki Banku Światowego [2].

Wątpliwości dotyczące skuteczności zbiorników potwierdza dr inż. Janusz Żelaziński, autor świeżej opinii naukowej dotyczącej planowanych inwestycji w zlewni Nysy Kłodzkiej, wieloletni kierownik Zakładu Prognoz Hydrologicznych IMGW [3].

„Jeden z nich w Stroniu Śląskim uległ katastrofie, co spowodowało szkody powodziowe istotnie większe od szkód, które wystąpiłyby, gdyby zbiornik nie istniał. Inaczej mówiąc, działanie zbiornika przeciwpowodziowego zwiększyło rozmiary powodzi” – pisze dr inż. Janusz Żelaziński, odnosząc się do powodzi z 2024 r.

Naukowiec zwraca również uwagę, że zbiorniki mogą wypełnić się przed kulminacją fali powodziowej, przez co nie są już w stanie jej zredukować. Jego zdaniem w projektach inwestycji przeciwpowodziowych przecenia się efekty, które można osiągnąć w rzeczywistych warunkach, m.in. z powodu niepewności prognoz hydrologicznych.

Powódź z 2024 r. przypomniała, że zbiorniki mogą stwarzać zagrożenie i być źródłem powodzi. Czy wyciągnęliśmy właściwe wnioski po pęknięciu tamy i zalaniu Stronia Śląskiego oraz Lądka-Zdroju? Infrastruktura, która miała poprawiać bezpieczeństwo, stała się źródłem strat.

Setki milionów na regulację Odry. Rzeka stała się mniej odporna 

Regulacja Odry, finansowana z trzeciej pożyczki Banku Światowego i kosztująca setki milionów złotych, polegała głównie na budowie ostróg na Odrze Środkowej i Granicznej w celu ułatwienia żeglugi lodołamaczy. Została ona oceniona jako przyczyniająca się do największej katastrofy ekologicznej w historii z 2022 r. Ekspertyzy potwierdziły, iż w przestrzeniach międzyostrogowych rozwija się toksyczna alga. 

Polscy i niemieccy naukowcy byli zgodni, że regulacja Odry osłabia odporność biologiczną rzeki. NSA i WSA po skardze organizacji ekologicznych przyznały im rację i nakazywały „wstrzymanie prac regulacyjnych”.

To przykłady błędnych decyzji dotyczących Odry, dodatkowo finansowanych ze środków publicznych. Potwierdza to Międzyresortowy Zespół ds. Odry, który przyjmuje obecnie w priorytetach działań rządu konieczność renaturyzacji Odry i jej dopływów. To tylko kilka kosztownych przykładów pokazujących, dlaczego KRR ma poważne wątpliwości z finansowaniem z kieszeni obywateli kolejnych działań na rzekach pod hasłem „biznes jak zwykle”.

Dlatego też Koalicja Ratujmy Rzeki nie akceptuje trybu konsultacji kolejnych działań rzekomo przeciwpowodziowych w Kotlinie Kłodzkiej.

Jacek Engel, ekspert z Fundacji Geenmind, członek KRR zauważa: 

– Wody Polskie kolejny raz łamią umowy społeczne. Zapewniały mieszkańców tego regionu, zagrożonych wysiedleniami pod zbiorniki, iż decyzja będzie poprzedzona konsultacjami studium wykonalności redukcji ryzyka powodziowego zlewni Białej Lądeckiej. Zamiast studium mamy mapkę z 13 zbiornikami i jak się domyślamy, plan zaciągnięcia kolejnej już czwartej wielomiliardowej pożyczki z Banku Światowego.

KRR sprzeciwia się takiemu podejściu i nie zamierza brać udział w takim trybie konsultacji, który uważa za manipulację i próbę przegłosowania przysłowiowego „kota w (kosztownym) worku”.

Eksperci domagają się radykalnej zmiany strategii wodnej, którą należy skoncentrować na:

• Przeciwdziałaniu suszy między innymi poprzez maksymalne zatrzymywanie wody w krajobrazie – w lasach, na polach, w dolinach rzecznych a nie realizację nieaktualnej strategii jak najszybszego odprowadzania wody niżej w zlewniach.
• Konsekwentnych działaniach retencyjnych, które mają niebagatelne znaczenie przeciwpowodziowe. Eksperci wskazują, że warto finansować bezsprzeczne działania zmniejszające ryzyko powodziowe, takie jak m.in. wycofywanie zabudowy z terenów zalewowych, ale też doskonalenie systemów ostrzegania i ewakuacji mieszkańców na wypadek katastrofalnych opadów, których żadne zbiorniki nie są w stanie przejąć.

[1] Sztuczne zbiorniki fałszywą receptą na powódź i suszę. Stanowisko KRR: https://ratujmyrzeki.pl/zbiorniki-wodne-falszywa-recepta-na-powodz-i-susze/

[2] Opinia dotycząca udostępnionego przez PGW Wody Polskie dokumentu “Program redukcji ryzyka powodziowego w zlewni Nysy Kłodzkiej, synteza” w części dotyczącej zlewni Białej Lądeckiej: https://ratujmyrzeki.pl/opinia-dotyczaca-udostepnionego-przez-pgw-wody-polskie-dokumentu-program-redukcji-ryzyka-powodziowego-w-zlewni-nysy-klodzkiej-synteza-w-czesci-dotyczacej-zlewni-bialej-ladeckiej/

[3] Opinia o projekcie budowy zbiorników przeciwpowodziowych w zlewni Nysy Kłodzkiej, dr inż. Janusz Żelaziński, 2026: https://eko-unia.org.pl/wp-content/uploads/2026/10/Opinia-o-projekcie-budowy-zbiornikow-przeciwpowodziowych-w-zlewni-Nysy-Klodzkiej.pdf

Kontakt:

Radosław Gawlik tel. 605 037 417 email: rgawlik@eko.org.pl

Jacek Engel tel. 691384242 email: jacek.engel@greenmind.pl

Rafał Rykowski tel. 664197608 email: rafalrykowski@zielonasiec.pl

Koalicja Ratujmy Rzeki: miliard złotych na Zbiornik Wielowieś Klasztorna nie zwiększy bezpieczeństwa mieszkańców

Koalicja Ratujmy Rzeki alarmuje, że powrót do planów budowy Zbiornika Wielowieś Klasztorna na Prośnie to kosztowna i nieskuteczna odpowiedź na rosnące zagrożenia suszą i powodzią. Inwestycja, której koszt szacowany jest na ponad 1 mld zł, nie tylko nie rozwiąże problemów wodnych regionu, ale może je pogłębić – zarówno środowiskowo, jak i ekonomicznie.

Zdaniem KRR powtarzane hasło, że „zbiornik zapewni ochronę przed suszą i powodzią”, jest nie poparte żadną analizą i jest nieprawdą. Zbiorniki wielofunkcyjne realnie redukują falę powodziową głównie tuż poniżej zapory – ich wpływ maleje wraz z odległością. Tymczasem, według założeń,  planowana inwestycja miałaby chronić m.in. Kalisz oddalony o ok. 20 km. Do dziś nie przedstawiono precyzyjnych wyliczeń, o ile centymetrów zbiornik obniży poziom fali powodziowej podczas tzw. powodzi stuletniej.

W kontekście suszy projekt również budzi poważne wątpliwości. Planowany zbiornik ma być płytki (ok. 3 m głębokości), co oznacza wysokie straty wody przez parowanie. Może to pogłębić deficyt wody w już dziś przesuszonej Wielkopolsce. Dodatkowo poniżej zapory nastąpi erozja dna rzeki i dalsze obniżanie poziomu wód gruntowych.

Koalicja wskazuje także na nieuchronne skutki środowiskowe: wycinkę 230 ha lasów, zniszczenie 165 ha torfowisk, przerwanie korytarza ekologicznego doliny Prosny oraz wysokie ryzyko eutrofizacji zbiornika – co potwierdzają doświadczenia ze Zbiornika Szałe pod Kaliszem.

Analiza ekonomiczna wykonana przez KRR pokazuje, że wskaźnik korzyści do kosztów inwestycji wynosi 0,02,  co oznacza zwrot 2 groszy z każdej zainwestowanej złotówki. To pokazuje na zupełną nieracjonalność ekonomiczną tej inwestycji. W wielu krajach projekty z wynikiem poniżej 1 nie otrzymują finansowania publicznego.

Zamiast budowy zapory Koalicja postuluje inwestycje w renaturyzację Prosny i jej dopływów, odtwarzanie retencji krajobrazowej, modernizację systemów melioracyjnych w kierunku nawadniania oraz ograniczenie zanieczyszczeń rolniczych i komunalnych. To rozwiązania zgodne z Ramową Dyrektywą Wodną i unijnym rozporządzeniem Nature Restoration Law, a zarazem realnie zwiększające odporność regionu na zmiany klimatu.

Streszczenie

W przeciągu miesiąca Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie opublikowało dwa wykazy budowli piętrzących na rzekach – najpierw w grudniu propozycję prawie 4 tysięcy lokalizacji nowych elektrowni wodnych, a w styczniu – ok. 5 tysięcy obiektów do usunięcia/przebudowy w związku z wdrażaniem unijnego rozporządzenia o odbudowie zasobów przyrodniczych (Nature Restoration Law). Obie listy mają jedną cechę wspólną – żadna nie nadaje się do realizacji celu, dla którego została sporządzona.

Po przeanalizowaniu listy 3835 piętrzeń proponowanych na potrzeby nowych elektrowni wodnych okazało się, że z powodu fundamentalnych błędów nie może być ona poważnie traktowana przez potencjalnych inwestorów:

• wykaz zawiera lokalizacje, w których nie ma żadnych budowli piętrzących (np. Nida k. Pińczowa, planowany zbiornik Kamieniec Ząbkowicki na Nysie Kłodzkiej) oraz propozycje budowy elektrowni na zaporach suchych zbiorników przeciwpowodziowych, w których woda pojawia się na kilkanaście godzin raz na kilka lat (np. zniszczony przez powódź w 2024 r. zbiornik w Stroniu Śląskim);
• około połowy z wszystkich lokalizacji znajduje się w obszarach chronionych,kilkaset z nich w obszarach Natura 2000 , a kilkadziesiąt w parkach narodowych lub w ich otulinach i w rezerwatach przyrody;
• dla lokalizacji obejmujących 20-30% kraju podano błędne koordynaty, więc po naniesieniu na mapę piętrzenia znalazły się nie na rzekach, lecz na polach, w miastach, czy w ogóle poza granicami Polski;
• błędy zawiera również informacja o wielkości przepływów – przepływy niektórych małych rzeczek są na poziomie Amazonki, Nilu czy Renu;
• w wykazie umieszczono 200 piętrzeń na rzekach, które podczas niżówek (tzw. przepływ średni niski, SNQ) mają zerowy przepływ, tzn. nie ma w nich wody; mniej niż 20% lokalizacji charakteryzuje się przepływem SNQ powyżej 1 m³/s;
• wykaz zawiera piętrzenia, na których elektrownie już są i produkują energię (np. Włocławek na Wiśle);
• biorąc pod uwagę przepływ i wysokość piętrzenia, po wyeliminowaniu istniejących elektrowni, zaledwie 20 (0,5%) nowych elektrowni może mieć moc powyżej 1MW, a tylko 3,5% – powyżej 100kW;
• po usunięciu lokalizacji z istniejącymi już elektrowniami i po „wykasowaniu” wszystkich błędów z deklarowanych przez Wody Polskie 5 TWh rocznej produkcji energii elektrycznej pozostaje mniej niż 1 TWh, co wobec rocznego krajowego zużycia na poziomie 170 TWh i dynamicznego rozwoju energetyki wiatrowej i słonecznej (roczna produkcja ponad 43 TWh) jest wartością zaniedbywalną.

Lista piętrzeń dla potrzeb realizacji celów NRL jest nieprzydatna dla realizacji działań przywracania ciągłości ekologicznej rzek (art. 9) i ma poślednie znaczenie w przypadku realizacji działań dla odbudowy ekosystemów (art. 4) z następujących powodów:

• brak współrzędnych geograficznych i kilometraża rzek uniemożliwia ich zlokalizowanie;
• nie określono, jakie są zamierzenia dotyczące danej budowli – przebudowa czy likwidacja;
• duża część piętrzeń przeznaczonych do przebudowy lub likwidacji to te same piętrzenia, które Wody Polskie przeznaczyły na budowę nowych elektrowni, albo zlokalizowane na tym samym cieku;
• zestawienie nie zawiera żadnych lokalizacji usuwania umocnień brzegowych i przywracania łączności koryta z terenami zalewowymi, co jest jednym z kryteriów odtwarzania rzek swobodnie płynących zgodnie z art. 9 NRL;
• brak na liście kluczowych piętrzeń planowanych „do udrożnienia” w ostatniej aktualizacji planów gospodarowania wodami w dorzeczach (np. stopień Włocławek „odcinający” ok. 90% zlewni Wisły).

Koalicja Ratujmy Rzeki oczekuje, że odpowiadające za gospodarowanie wodami Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie, zamiast na promowaniu nieefektywnej w polskich warunkach energetyki wodnej, skoncentruje się na celu nadrzędnym – osiągnięciu celów środowiskowych, zgodnie z art. 4 Ramowej Dyrektywy Wodnej. Wymaga to m.in. rzetelnego przeanalizowania celowości dalszego utrzymywania każdej budowli piętrzącej i każdego umocnienia brzegowego. Likwidacja zbędnych urządzeń wodnych, to korzyść dla jakości środowiska, co przekłada się na jakość życia obywatelek i obywateli oraz oszczędność dla budżetu Państwa, na który wszyscy się składamy.

Zwracamy uwagę na procedowane aktualnie w Sejmie RP niebezpieczne zapisy projektu ustawy o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z usuwaniem skutków powodzi oraz niektórych innych ustaw, mogące stanowić zagrożenie dla przyrody i będące w sprzeczności z wymogami prawa środowiskowego UE.

Stanowczo nie zgadzamy się ze skróceniem ścieżki legislacyjnej przepisów dotyczących regulacji rzek i wycinki drzew. Niestety, wbrew wcześniejszym zapowiedziom, ustawa ta nie została poddana konsultacjom publicznym, co jest szczególnie niezrozumiałe w świetle tego, jak znaczące będzie jej oddziaływanie na społeczeństwo i środowisko.

Projekt tych negatywnych zmian jest już w Sejmie: